OKUL BAŞARISINDA BESLENMENİN ROLÜ

Osman Zafer ŞAHİN tarafından yazıldı. Pazartesi, 04 Nisan 2011 19:59

OKUL BAŞARISINDA BESLENMENİN ROLÜ

Toplumumuzda var olan genel kanı başarıya ulaşmanın koşullarından biride çok çalışmak şeklindedir. Bu düşünceden hareketle çocuklarımıza çok çalışmaları yönünde tavsiye, telkin ve hatta farkında olmadan baskıda bulunuruz. Konunun uzmanları da başarıya giden yolda planlı ve düzenli çalışmanın önemeni mutlak suretle vurgulamışlardır. Ancak bu uzun ve yorucu maratonda beslenme alışkanlıklarımızdan ya bahsedilmez ya da gözden kaçırılır. YGS ve SBS’ nin yaklaştığı şu günlerde, öğrencilerimizi sadece derslerine değil, beslenme şekillerine de özen göstermeleri çok büyük önem arz emektedir. Beslenme uzmanları ve diyetisyenler, doğru beslenmeyle sınav başarısının artacağını belirtmektedirler.
Sınav döneminde çocukların beslenme şekilleri hem psikolojilerini, hem de performanslarını doğrudan etkiler. Sağlıklı beslenmeye özen gösterilerek sınav stresi azaltılabilir ve sınavda elde edilecek başarı artırılabilir…

Sınav döneminin yaklaştığı şu günlerde çoğu aile çocuklarının yeme ( beslenme ) bozukluklarından şikâyetçidir. Aşırı stres nedeni ile bazı öğrenciler kendilerini aşırı yeme alışkanlığı içinde bulur. Bazı öğrencilerin ise yine aynı neden ile sinir sistemleri zayıflar. Yemek yiyemedikleri için hızla kilo vermeye başlarlar. Bu durum ailelerde paniğe ve kaygıya öğrencide ise strese ve mutsuzluğa neden olur. Doğal sonuç olarak da başarıda düşüş yaşanır.Bu gibi durumlarla karşılaşıldığında gerginliği önleyici B kompleks vitamini ve dikkati artıran demir C vitamini açısından zengin gıdaları tercih ederek uyguladığımız beslenme şekli çocuklarımızın başarısında önemli rol oynayacaktır. Sınav esnasında dikkatin artması ve konsantrasyon, beslenmeyle doğrudan alakalıdır. Süt ve süt ürünleri ( peynir,yoğurt,çökelek vb.),et,balık tavuk, yumurta, makarna, bezelye, baklagiller ve tahıllar, havuç, portakal, limon, fındık,kuru üzüm, pekmez,pırasa,lahana, maydonos, patates,turp ve benzeri besinler tüketilerek sağlıksız beslenmenin önüne geçilmelidir.
Bazı yiyecekler vücutta, kaygılı dönemlerdeki fizyolojik değişimlere yol açar. Çarpıntı, huzursuzluk, gerginlik ve sinirlilik yaratabilir. Kafein içeren gıda ve içeceklerden uzak durmak gerekir. Çünkü kafeinin uyarıcı etkisi vardır. Kafein metabolizmanın hızlı çalışmasına neden olur. Kalp atışı, kan basıncı ve vücudun oksijen ihtiyacını artıran stres hormonlarının salgılanmasına yol açar. Sınav öncesi ve sınav esnasında kahve, çay, kola, kakaolu ve çikolatalı içeceklerden kaçınmak faydalı olacaktır. Bunların yerine bitki çayları ve meyve suları tercih edilmelidir.
Şeker ve tuz alımını azaltın. Alınan şekerin vücutta enerjiye dönüşmesi için B vitaminine ihtiyaç vardır. Eğer fazla miktarda şeker tüketirseniz, B vitamini deponuz azalır. B vitamini daha zinde olmanızı sağlayacağı için vücuttan azalması aleyhinizedir.
Stres altındaki vücut, B vitaminini daha çok tüketir. Vücudunuzda yeteri kadar B vitamini yoksa kendinizi halsiz hissedersiniz. Fazla tuz kullanımı da vücudun aşırı su tutmasına neden olur. Bu da kan basıncını arttırır. Kuru baklagiller gibi gaz yapıcı besinler de sınav esnasında rahatsız edebileceğinden almamaya da dikkat edilmelidir. Ayrıca posalı yiyeceklerden de uzak durmakta fayda var. Bu tür gıdalar bağırsakları çok fazla çalıştırdığı için sınav sırasında sizde kaygı hali yaratabilir. Bu süreçte nasıl ve nerede hazırlandığı belli olmayan özelliklede fastfood olarak tabir edilen gıdaların tüketilmemesi hem kendi sağlığımız hem de çocuklarımızın sağlığı için önemlidir. Bu tür gıdalar yerine kuru üzüm, fındık, ceviz gibi kuru yemişler tercih edilerek açlık bastırılmalıdır. Sınav öncesi ve sınav sabahı günün en önemli öğünü olan kahvaltıyı asla boş geçmeyin. Okul çağı çocuklarının beslenmesinde en önemli yeri kahvaltı öğünü alır. Kahvaltıda alınan protein miktarı ile çocukların okullarındaki başarı durumları arasında yakın ilşki olduğunu gösteren çalışmalar vardır. Vücudumuz uyurken bile çalışmaya devam eder. Akşam yemeği ile sabah arasında yaklaşık 12 saatlik bir süre geçer. Bu süre içinde vücut, besinlerin tümünü kullanır. Sabah kalkıldığında kahvaltı yapılmazsa beyinde yeterince enerji oluşmaz. Bu durumda yorgunluk, baş ağrısı, dikkat azlığı gibi sıkıntılar yaşanır. Kahvaltı yapmayan beden kendi depolarından kullanır ve hastalıklar karşısında direnci düşer. Öğrencilerin, öğretmenlerin ve velilerin bu konuda bilinçlendirilmeleri gerekir.Kahvaltı vücudun zindeliği ve konsantrasyonda önemli katkı sağlayacaktır. Anneler ve öğretmenler çocukların uygun beslenme alışkanlıkları geliştirmesine yardımcı olmalı, beslenmenin hoşa giden normal bir fizyolojik olay olduğu kabul edilmeli, çocukların besinden soğumasına veya besine karşı negatif davranış geliştirmesine neden olacak davranışlardan sakınılmalı, ne anne ne de öğretmen çocuğu besinle cezalandırıp ödüllendirmemelidir.

T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI

Okul Çağı Çocukları için Sağlıklı Beslenme Önerileri:

Nüfusumuzun yaklaşık beşte birini oluşturan 15 milyon öğrencimizden okul öncesi dönem çocuklarımız ile ilköğretim 1.sınıf öğrencilerimiz bugün okula başladılar. Ortaöğretim öğrencilerimiz ile ilköğretimin 2-8.sınıfları da 24 Eylül’de ders başı yapacaklar. Okul döneminde öğrencilerin okul başarısı yanında, büyüme ve gelişmeleri ile sağlıklı beslenmeleri de çok önemli bir husustur. Okul çağı döneminde, öğrencilerin bedensel ve zihinsel gelişimlerini en iyi şekilde tamamlamalarına ve ileriki yaşlarda sağlıklı beslenme alışkanlıkları kazanmalarına destek olmak gerekir.

Yapılan çalışmalarda, yetersiz ve dengesiz beslenen öğrencilerin dikkat sürelerinin kısaldığı, algılamalarının azaldığı, öğrenmede güçlük ve davranış bozuklukları çektikleri, okulda devamsızlık sürelerinin uzadığı ve okul başarılarının düşük olduğu ortaya konmuştur.

Aileler çocuklarının yalnızca okul başarılarıyla değil, onların büyüme ve gelişmelerini izleme ve sağlıklı beslenme davranışları geliştirmeleriyle de yakından ilgilenmeli ve kendi beslenme alışkanlıkları ile örnek olmalıdırlar.

Öğrencilere temel beslenme bilgilerinin verilmesi, öğrenilen bilgilerin davranışa dönüştürülmesi, yanlış beslenme alışkanlıklarına zamanında müdahale edilmesi ve beslenme davranışları ile örnek olma konusunda, velilerin yanı sıra, öğretmenlere de önemli sorumluluklar düşmektedir.

Öğretmenler;

Öğrenciler ile birlikte yeterli ve dengeli beslenme konusunda çeşitli etkinlikler (bilgi yarışması, sınıf gazetesi, beslenme köşesi vb.) düzenlemeli ve bu konunun öğrenciler arasında tartışılmasına zemin hazırlamalıdırlar.

Öğrencilerin kahvaltı yapıp, yapmadıklarını sorgulamalı ve dışarıda açıkta satılan yiyecekleri tüketmemeleri konusunda sık sık uyarıda bulunmalıdırlar.

Çocukların beslenme çantası içeriğinin, daha önce okullara Sağlık Bakanlığı tarafından önerilen menü örneklerine göre hazırlanması sağlanmalı ve içeriklerini sıklıkla kontrol edilmeleri gerekmektedir.

Beslenme saatlerinde; peynir, yumurta, taze sebze ve meyve gibi besinler, gazlı ve diğer hazır içecekler yerine süt, ayran, taze sıkılmış meyve suyunun tercih edilmesi konusunda çocukları uyarmalı ve bu konuda veliler ile işbirliği yapmalıdırlar.

Öğrencilerin boy ve ağırlık artışlarını takip etmeli ve değerlendirmelidirler.

Yeni bir eğitim-öğretim döneminin başladığı şu günlerde, çocukların zihinsel, fiziksel ve duygusal gelişimlerine olumlu katkıda bulunmak için çocuklara yönelik sağlıklı yaşam ve beslenme önerileri aşağıda belirtilmiştir.

Çocukların sağlıklı beslenmesi için dört besin grubunda bulunan çeşitli besinlerden yeterli miktarlarda ve dengeli bir şekilde tüketmeleri gerekmektedir. Süt grubunda yer alan süt, yoğurt, et grubunda yer alan et, tavuk, yumurta, kuru baklagiller, sebze ve meyve grubu ve tahıl grubuna giren ekmek, bulgur, makarna, pirinç vb. besinlerin her öğünde yeterli miktarlarda tüketilmesi önerilmektedir.

Çocukların özellikle kemik ve diş gelişimi için günde 2-3 su bardağı kadar süt veya yoğurt, 1 kibrit kutusu kadar beyaz peynir tüketmeleri önemlidir. Ayrıca, hastalıklara karşı daha dirençli olmaları, göz, cilt ve sindirim sistemlerinin sağlıklı olması için her gün en az 5 porsiyon taze sebze veya meyve tüketmeleri önerilmektedir.

Öğrenciler için en önemli öğün kahvaltıdır. Bütün gece süren açlıktan sonra, vücudumuz ve beynimiz güne başlamak için enerjiye gereksinim duymaktadır. Kahvaltı yapılmadığı takdirde, dikkat dağınıklığı, yorgunluk, baş ağrısı ve zihinsel performansta azalma olmaktadır. Bu nedenle, güne yeterli ve dengeli yapılan bir kahvaltı ile başlamak öğrencilerin okul başarısının artmasında son derece önemlidir. Çocukların her sabah düzenli olarak kahvaltı yapma alışkanlığı kazanmalarına özen gösterilmelidir. Peynir, haşlanmış yumurta, taze meyve veya meyve suları, birkaç dilim ekmek, 1 bardak süt, poğaça çocuklar için yeterli ve dengeli bir kahvaltı örneğidir.

Gün boyu fiziksel ve zihinsel performansın en üst düzeyde tutulabilmesi, düzenli olarak ara ve ana öğünlerin tüketilmesi ile mümkündür. Bu nedenle, öğün atlanmamalıdır. Günlük tüketilecek besinlerin 3 ana, 2 ara öğünde alınması en uygun olanıdır.

Okulda veya evde dinlenirken ve ders çalışırken açlık hissedildiğinde tüketilen besinlere dikkat edilmelidir. Örneğin, şeker ve şekerli besinler, cips vb. yağlı ve tuzlu besinler veya gazlı içecekler yerine süt, yoğurt, sütlü tatlılar, ekmek arası peynir, taze sıkılmış meyve suları ve kuru meyvelerin tüketiminin tercih edilmesi çocukların sağlıklı beslenmeleri açısından daha yararlıdır.

Açıkta satılan besinler, yeterince güvenilir ve temiz değildir. Ayrıca, uygun koşullarda muhafaza edilmedikleri için çabuk bozulma riski taşırlar. Bu nedenle, özellikle okul çevresinde açıkta satılan besinlerin kesinlikle satın alınmaması gerekmektedir.

Vücudun düzenli çalışması, tüketilen besinlerin vücuda yararlılığının artırılması, çocukların fiziksel, zihinsel ve duygusal gelişimlerine olumlu katkı sağlamaları açısından fiziksel aktivitenin artırılmasına da önem verilmelidir. Bu nedenle, çocukların gerek okul yönetimi gerekse de ebeveynleri tarafından sevdikleri herhangi bir spor dalı ile ilgilenmeleri teşvik edilmelidir.

Sağlıklı yaşam için çocuklara el yıkama ve diş fırçalama alışkanlığının kazandırılması çok önemlidir. Kirli eller, basit bir soğuk algınlığından ölümcül hastane enfeksiyonlarına kadar pek çok hastalığın nedeni olabilmektedir. Bu nedenle çocuklara, özellikle yemek yemeden önce ve sonra, tuvalete girdikten sonra, dışarıda oyun oynadıktan sonra, dışarıdan eve gelince ellerini, ılık akan su altında sabun ile iyice ovuşturarak yıkamaları konusunda alışkanlık kazandırılması gerekmektedir.

Çocukların okul kantinleri, büfe gibi yerlerden satın aldıkları besinlerin seçiminde de dikkatli olmaları gerekmektedir. Süt, ayran gibi ambalajlı besinleri satın alırken etiket bilgisinde Tarım ve Köyişleri Bakanlığından üretim izninin bulunmasına ve son kullanım tarihinin geçmemiş olmasına, ambalajsız satılan tost, simit, poğaça gibi yiyeceklerin de temiz ve güvenilir şekilde hazırlanmış olmasına dikkat edilmelidir.

— Sınav günü nasıl beslenmek gerekiyor?
Evden çıkmadan önce mutlaka kahvaltınızı yapın. Konsantrasyonunuzu toplamak ve dikkatinizi yoğunlaştırmak için gece boyunca aç olan vücudunuza, sabah besin girmesi şarttır. Kahvaltıda ne çok, ne de çok az miktarda yemek yiyin. Bitki çaylarını veya meyve sularını tercih edin. Hazır gıda yerine, evdeki gıdaları kullanın. Sınav sırasında sık sık susamanıza neden olacak gıdalar yememeye, özellikle özen gösterin. Bu yorucu maratonda tüm öğrencilerimize başarılar ailelerimize sabırlar dilerim.

Osman Zafer ŞAHİN

KAYNAKÇA: Rehber Öğretmen

Pr. Dr. Benal BÜYÜKGEBİZ (12.02.2010 tarihli sağlığım için her şey com da ki yazıları

T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI TEMEL SAĞLIK HİZMETLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ