GEZENDE KÖYÜ BARDAT YAYLASI

YÖRESEL KELİMELER

KELİME ANLAMLARI

Ağdırmak

Yük taşıyan hayvanların yüklerinin bir tarafının ağır gelerek havaya kalkması

Ağınmak

Aşırı derecede acıkmak

Ağız

Yavrulayan hayvanın ilk sütü

Ahraz

Konuşamayan ve duymayan kişi. Tat, Lal

Akım

Bayanlar arasında bir hitap şekli

Alaabak

Kestane kargası

Alıcıkuş

Yırtıcı kuşlara verilen genel ad (akbaba, şahin, kartal, atmaca)

Allımyeşil

Gökkuşağı

Alnınıntakı

Alnının ortası

Alta

Davar (keçi) sürüsü

Amel

İshal

Anarya

Arabaların geri gitmesi,

Angare

Lüzumsuz iş

Ani

Ev

Apalamak

Bebeklerin yeni yürümeye başlamaya çalışması, Emeklemek

Arabamcı

Salyangoz

Argaç

Soğan sulamada kullanılan uzun saplı çapa

Arıkkesen

Danaburnu

Aşıt

ıssız, tenha, gözden uzak yer

Avar

Sebzelerin bahçede ekili hali

Avlağa

Hayvanların yemlerini yemek için yapılan tekne

Ayakyolu

Tuvalet

Ayan kurusu

Dikili kuru ağaç

Babıç

Ayakkabı

Bağcak

Kadınların çocukları arkalarına bağlamak için kullanılan örme ip.

Banmak

Sıvılarda tadına bakmak, hafiften tatmak

Barana

Asmaların sarılması için kuru ağaçtan yapılan düzenek

Barı

Çalılardan yapılmış çit

Batırık

Bir tür yemek,

Bayam

Badem

Bazlama

Bir çeşit köy ekmeği

Belermek

tepkili sert bakış

Belli

İşaretli

Beşbıyık

Muşmula-Döngel

Bışkı

Testere

Bici

Dana

Bicik

Meme

Bielemet

Çok fazla olan

Biregidi

Hemen, çok acele

Bişşek

yayık yaymada kullanılan uzun saplı daire biçiminde ağaçtan yapılmış araç

Bizlemek

Eşelemek, dürtmek

Borcak

Dalları iplik gibi olan akdeniz bölgesine has bir bitki.

Bozarmut

Ahlat

Böğböcü

Örümcek

Böğemek

Kapamak, suyun önünü kapamak

Böğlek

sığırların kanını emen bir çeşit sinek

Böğrümek

Suyun yerden fışkırması

Böğür

Göğüs kısmı

Börtlemek

Haşlanmak

Börtletmek

Közde ala bişirmek

Buğarsak

İneklerde çiftleşme isteği belirtisi

Bunar

Pınar

Canevi

sine,göğüs

Carse

Bir tür kumaş

Cepcebi

Evlerde parça bezlerden yapılmış cepli iğne iplik koyma yeri

Cıllımak

Oyun bozanlık yapmak

Cıngıldak

Salıncak

Cınna

Azıcık

Cırmanmak

Tırmanmak

Cırrık

Ardıç Kuşu

Cırt

Kabakgillerden hıyar ve kavuna benzer meyve tadı ekşi olan bir bitki

Cıvlatmak

Kabuğunu soymak

Cimbit

Cımbız

Cinkirişi

Bağırsaktan yapılan ve hallaç yayında kullanılan kiriş

Cirk

Balçık

Cükcük

Kara tavuk

Cülük

Civciv

Çabıt

Bez parçası

Çalkama

Ayran

Çaltı

Dikenli akdeniz bölgesine has çit yapmakta kullanılan bir bitki

Çamış

Asabi kadın

Çatlamak

işemek

Çebiç

Keçi

Çekme

ateş tutuşturmakta kullanılan bir çeşit geven

Çelengi

evlerde saçak

Çelik

Bir tür çocuk oyunu Çelik-Çomak oyunu

Çember

Başörtüsü

Çerek

2 Kg.değerinde hububat ölçüsü

Çığ

Çıkı

Bir şeyi özel yapılmış bez parçasına sarma

Çıngı

Azıcık, küçük kıvılcım

Çıtlık

Melengiç

Çiğe

Kene

Çiğelemek

Kabuklu meyveleri kabuğundan ayırmak

Çimmek

Banyo yapmak

Çiyin

Omuz

Çomaç

Sıkma

Çöğdürmek

İşemek

Çömçe

Ağaçtan yapılmış büyükçe kepçe

Çömen

Tarlalardaki taş yığını

Çörtleğen

Çulvallık

ağaçtan yapılmış bez dokuma tezgahı

Çükür

Çapa, kazma

Dah

yük ve binek hayvanlarına yürü anlamında kullanılan kelime

Dalap

Dişi eşek ve atların çiftleşme isteği hali

Darabulus

kadınların bellerine doladıkları ipekten yapılmış kumaş

Dayak

yük hayvanlarına yük yüklerken kullanılan ağaçtan destek.

Dayama

ocaklarda yanan büyük kütük

Deelkesigün

evelki gün, geçmiş gün

Deli Kavak

Çınar ağacı

Deligız

ağaçtan yapılmış kaşık ile çömçe arası küçük kepçe

Depik

Tekme atmak

Deste

Ekin yığını

Deşdoğan

Köy korucusu

Deştiye

Develenmek

Kaşınmak

Dıkım

Lokma

Dıkız

Fazla dolu olan

Dıkmak

Bir yere katmak

Diğlek

kavun

Dinelmek

Ayakta durmak

Diniz

Sessiz olan yer

Ditmek

gagalamak yada uçu sivri bir şeyle eşelemek

Divriki

İş bilen işin ehli, hamarat

Domuşmak

sessiz,kırgın,halsiz,durgun ve bezgin bir halde durmak

Donyağ

İç yağ

Doşan

Eskimiş olan

Döneper

şaşkın

Dumcukmak

ortalığı karıştırmak, haşaralık

Düğdü

Balta ve keserin arka kısmı

Düve

1-2 yaşında dişi sığır

Edik

Ayakkabı

Eggi

Çam ağacının kabuğu

Eğirtmeç

Eğrice

eşek,katır ve atların kanlarını emen bir çeşit sinek

Eğsi

yanan odun veya çıra parçası

Elbenturpa

Kovalamaç, bir tür çoçuk oyunu

Elganem

beceriksiz,elinden iş gelmeyen

Elim

Domates

Elkit

Elinden heçbir iş gelmeyen

Ellem

Heralde,galiba

Elleme

Bir tutam ekin demeti

Ellik

Emecek

Enbel

Engüç

tabiki, herhalde,elbette

Erkeç

Bir yaşında erkek keçi

Esmek

Eksiltmek, azaltmak

Eşişmek

Oyalanmak, Zaman geçirmek için birşeylerle uğraşmak.

Eşkirmek

Koşmak

Eşşekmıhı

Yük hayvanlarının nallanmasında kullanılan çivi

Eşşemene

sarı renkli hafif ekşimsi küçük kavun

Evermek

Evlendirmek

Evlek

dönümüm dörtte biri

Evtiklenmek

Oyalanmak, Zaman geçirmek için birşeylerle uğraşmak.

Eysıran

Homur kesmeye yarayan alet.

Farsak

kaba, saba ayakkabı

Felekdemiri

Manivela, bir nevi kaldıraç

Fellenlemek

Sendelemek

Ferik

Tavuğun küçüğü, civcivin büyüğü

Fıcıktırmak

Bir şeyi alıp hızla uzağa fırlatmak, rastgele atmak

filintagibi

Çok güzel

Fingirdeşmek

Gülüşmek

Finikeli

hafifmeşreplere verilen bir ad, kızlar için kullanılır

Fisil

Filiz

Fitire

Ekinin yeni bitmiş hali

Gabış

Boynuzsuz keçi

Gamıtmak

Salak salak, ne yapacağını, ne diyeceğini bilemeden ayakta durmak.

Ganayaklı

Kadın, bayan

Gandak

Kayalardaki derin ve büyük oyuk

Gangallama

dengesini kaybedip düşecek gibi olmak, tökezlemek

Gaplık

Mutfak eşyalatının konduğu terek

Garamalak

Esmer olan

Gat

Büyük kaya

Gavara

içinde az miktarda bal pulunan petek

Gavcar

içi boş kuru ağaç

Gavırga

Buğday, nohut gibi şeylerin ateşte kavrulması

Gavız

İçi boş olan

Gazbağı

Çocukların yemek yerken önlerine bağlanan önlük.

Gelemgen

Kargıdan yapılmış dokumacılıkta kullanılan bir nevi masura

Gelgit

Birine çağırırken gel manasına kullanılır.

Geliç

tarlalarda yabani olarak yetişen rizomlarla çoğalan otsu bitki

Gevecek

bir çeşit yabani elma,üvez

Geysilik

Çamaşır yıkanan yer. Çamaşırlık

Gıcırkapı

Köylerdeki evlerin en dışındaki ağaçtan yapılmış yapı, evin avlu kapısı

Gıç

Popo

Gıllağan

Tavuk sürüsü, yaramaz haylaz çocuk

Gırgı

Taşların kırılması sonucu oluşan küçük parçalar.

Gırıntı

Cerez

Gıyık

Küçük odun parçaları

Gızınmak

Isınmak.

Gicişmek

Kaşınmak

Gilik

çekirdek,tohum ve çocuklarda pipi

Giysi

Elbise

Golan

yük ve binek hayvanlarının semerlerini karın altından bağlayan ip veya kayış

Golasar

iki kişi tarafından kullanılan büyük ve kollu destere

Gompil

Patates

Gonurdak

Sert ve yarılması kolay odun

Gora

Anahtar

Gosdak

Havalı, artist, kendini beğenen

Govşak

Aralıklı, kapının yarı açık hali, aralı

Govuk

Boşluk, delik

Goyak

küçük vadi

Göcen

Tavşan yavrusu

Gökkabık

Cevizin yeşil hali

Gölük

dişi at

Göver

Soğanın küçük hali

Göynek

Atlet

Göynük

tarlalarda çıkan çalıların kesilmiş haline verilen genel ad

Göz

Evin her bir odası

Gözer

geniş gözlü kalbur

Gudumsuz

Obur, çok yiyen

Guldur

Testis fıtığı

Guldurcak

Çam kabuğundan yapılan çocuk oyuncağı küçük yayık

Gullap

Demirci yapması kapı menteşesi

Gulun

at yavrusu

Gunnacı

Hamile hayvan

Gurada

zayıf

Gurcalamak

Karıştırmak,

Gurk

Tavukların kuluçkaya yatması

Gurna

Buğday, arpa gibi hububatların depolandığı sandığın kapağı.

Guskun

Gusrane

Banyo yapılan yer. Banyo

Guz

Çok serin olan yer.

Gübür

Küçük toz parçacıkları

Güdül

Gürüz

çok sık çalılık

Güvey

Damat

Güymek

Beklemek,

Halaza

Ekilmeden kendiliğinden biten ekin

Hamlamak

Çalışmayan birinin ani yüklenme sonucu kaslarının kasılması ve ağrıması

Hampa

arabulucu, çöpçatan

Hangırda

Nerede

Hangöyle

Nasıl

Haranı

Tencerenin büyüğü, kazanın küçüğü

Harar

Saman çuvalı

Haşa

plastik ipten yapılmış harar

Hatıl

Binalarda ağaçtan yapılan kiriş

Hayat

Evlerin giriş kısmındaki boşluk, hol

Hecetaşı

Kabir taşı

Helke

Bakırdan yapılmış süt sağmaya yarayan kova

Hevenk

Bazı meyvelerin saklanmak üzere borçağa bağlanmış hali

Hopuç

Birini sırtına alma, yüklenme

Horanta

Ev halkı,

Höreke

Dikili kuru ağaç

Hüddük

Islık

Hüyük

Sayvatlarda çatıların oturtulduğu üçgen kısım, İnsanı andıran korkuluk,

Icık

Azıcık, biraz

Iğşalamak

Sallamak

Istar

kıldan çul,çuval dokumaya yarayan ağaç tezgah

İcimal

aktif, iş bilir, becerikli, kafası çalışan

İğ

Çıkrıklarda pamuğun ip haline getirilmesinde kullanulan sivri metal çubuk

İğdiş

Enemek

İlat

Hallaç işlerinde kullanılan makara şeklinde ağaçtan yapılmış malzeme

İlençe

Küçük leğen

İli

Ilık

İlinti

Her gördüşünün peşine takılıp giden, uyuntu

İlişe

Domates, biber patlıcan gibi sebzelerin fidesi

İliştirmek

Ateş yakmak

İlit

Her gördüğünü isteyen, dilençi, aptal

İmişik

Ilık

İskeliç

Küçük çapa

İspirte

Kibrit

İşam

Çam ağacı

İşlik

Gömlek

İteği

ekmek saklamakta kullanılan bez

İtgülü

Kuşburnu

ittiba

ilk önce

Kabarcık

Tırşık,

Kabare

Ayakkabıların altına çakılan geniş başlı çivi

Kak

Kakırt

İç yağının eritilip dondurulmuş hali

Kaklık

Kanere

işle yaramaz yal köpeği, işe yaramayan eşek veya adam için kullanılır

Karatohum

Soğanın tohumu

Kayış

Kemer

Kekiş

Meyvelerin iç kısmı posası

Kel

Kötü

Kelete

pek iyi olmayan

Kepir

taşlı tarla

Kestel

Keçi kılından yapılan bir tür ip

Kestirme

Kısa yol

Keş

Bir çeşit peynir.

Kevik

Buğday, arpa ve çavdar saplarının saman olmayan kısımları

Kevki

bir tarafı açılmış maşrapa olarak kullanılan su kabağı

Kırı

eşek

Kırnap

pamuktan yapılmış ve bükülmüş ip

Kıytırık

eften püften, gayri ciddi işe yaramayan

Kile

64 kğ.lık buğday ölçeği

Kiya

Muhtar

Kocacık

Semerlerde ip bağlamada kullanılan ağaç veya metalden yapılan kanca

Korum

Dumanın bacada bıraktığı posa

Koşmar

kertenkeleden büyük bir sürüngen,iguana

Kösülmek

uzanmak, yatmak

Kulak

Bir çeşit mantar.

Kulakmenteği

Kulakla çene arası

Kursak

Mide, karın

Kutu

8 kg ağırlığında ki hububat ölçüsü

Külük

Bir çeşit bazlama

Küncü

Susam

Larkada

Kişinin dengesini kaybedip gürültülü bir şekilde düşmesi

Macca

İltihap, irin

Mana

Salatalık, patlıcan gibi sebzelerin tohumluk olarak bırakılmışlarına verilen isim

Mancır

olmamış incir ve yabani incir

Mandal

kapıların açıp kapamasını sağlayan düzenek

Mantız

Mangal

Mazak

Çamın kozalağı

Mecrefe

Ağzı geniş çapa

Meh

Al

Mekiş

Yanak, Çene kemiği

Melicogga

Akdeniz bölgesine mahsus küçük kahverengi meyveleri olan bir bitki

Metmen

Basamak vari kaldırım

Mıdık

Gaga

Mıh

Çivi

Mıtırıp

Çingene

Miyana

Kısır, bir nevi yemek

Mucuk

Taşla oynanan çocuk oyunu

Mundallamak

Hamlamak,aşırı yorgunluktan ve zorlamadan vucudun bazı yerlerinin şişmesi

Murt

Hambelis, mersin

Musandıra

Evin tavana yakın kısmında bulunan bir nevi depo

Muş

Çene

Muştu

Müjde

Müselles

Meyve kokteyli, (Pekmez,nar ekşisi ve sudan yapılan bir nevi içecek)

Nahıl

Nasıl

Namazla

Seccade, üzerinde namaz kılınan dokuma veya bezden yapılan namazlık

Namtı

Bıcağın metal kısmı

Obusa

Ocağaatma

Pirzola

Occam

Çörek otu

Onat

Düzgün

Ovmaç

Zeytinyağı, sıcak külük ve pekmezle ovularak yapılan yiyecek

Oyuk

kaya ve ağaçlarda bulunan delik

Oyulgamak

Birşeyi kabaca dikmek

Öğendire

Öğsüz

Ökse otu

Ölçermek

Ateşi tutuşturmak

Ölemeç

un ve yağla yapılan bir çeşit çorba

Öncek

Kadınların önlerine bağladıkları önlük.

Öndüğün

Birkaç gün öncesini ifade etmede kullanılır

Öreğen

Ağaç mertek

Örü

Ayakta

Örüdurmak

Ayakta durmak

Örühayvan

Katır, at gibi hayvanların genel adı

Ötürük

İshal

Öz

Ekilmemiş çayır arazi, mera

Palize

Nişasta ve pekmezle yapılan bir nevi tatlı

Pardı

Çam ağacından baltayla yarılarak yapılmış kaba tahta

Pataklamak

Dövmek

Pataz

Avuç

Pay

Sulama suyunun fazlasının milli bir şekilde akması

Peş

Arka, elbisenin arka kısmı

Peşkir

Havlu

Poşu

Bayanların kullandığı büyük ve kalın baş örtüsü

Pür

Çam ağacının yaprağı

Püse

Çam katranı

Sadrazam

Cevizli şeker sucuğu

Sahan

Tabak

Sapan

Hayvanların sırtına yük vurmak için kullanılan ip

Sarıot

Küsküt

Savruk

Keçi ve koyunlarda çiftleşme isteği

Say

Büyük düz taş

Sayan

vurdum duymaz

Sayvalt

Yayla evi

Sehtiyan

Deri

Sekmek

Merdiven

Sıpabacağı

İnce küçük odun

Sırt

Elbise, giysi

Sidik

idrar

Sifin

su değirmenlerinde su oluğunun en dar kısmı

Sile

tam dolu olan

Silik

boş, aylak aylak gezenler için kullanılır

Sinmek

Saklanmak

Sinmencik

Saklambaç oyunu

Sitil

çingil, küçük kova, bakraç

Solağan

Nefes darlığı çeken

Solgu

Dibekte malzeme dövmeye yarayan ağaçtan yapılmış tokmak

Söbü

Sivri,

Söğen

Ağaçtan yapılmış çit direği

Susa

Düz yol

Süğecek

Kadınların çamaşır yıkarken giydikleri elbise

Sündük

herşeye saldıran aptal

Sünepe

miskin

Şağlak

Küçük çağlayan

Şavk

Aydınlık, ışık

Şeremet

bela

Şeyşana

Eski dolma tüfek

Şişmek

fazla uyumak

Taakkat

Soruşturma, araştırma

Talvar

Tarlalarda ağaçtan yapılmış gölgelik, bir nevi kamelya

Tangırcı

Çingene

Tarak

Patika yol

Tebelleş

Musallat olmak

Tekerek

Makara

Teleme

incir sütüyle mayalanan bir çeşit peynir

Ters

Havyvan gübresi

Tetir

Nar lekesi

Tezeyağ

Tere yağı

Tezikmek

Sürüdey ayrılıp uzaklaşmak, kaybolmak

Tirik

Sincap

Toklu

Bir yaşında erkek kuzu

Tokuç

Çamaşır yıkamada kullanılan ağaçtan yapılmış altı düz tokmak

Tokya

Terlik

Torlet

Tekerleri rulmandan yapılmış çocuk arabası

Toru

Çam ağacının küçüğü, genç çam ağacı

Töyfe

Çeşit

Tuaf

Acaip

Tülbür

kız çocuklarına has taranmamış kaba saç

Urup

4 kg ağırlığında hububat ölçüsü

Ülübü

Fasulye

Ütme

Buğday başağının olgunlaşmadan ateşte pişirilmesi,

Üzük

Lafı bitirmeyen, dediğini devamlı tekrarlayan, nakıs

Velesbit

Bisiklet

Vesait

Nakil vasıtaları

Vidalı

Cilveli kız

Yağındalı

omuz

Yakım

Ağıt

Yanaz

Aksi,

Yannık

Küçük ayran tuluğu

Yay

Çok sıcak

Yayık

Yoğurdun ayran yapımında kullanılan deriden yapılmış malzeme

Yazmış

Bir yaşındaki keçi

Yığa

Katı maddeleri kabından taşacak şekilde doldurmak

Yiğe

Hayvanların hırsız olanı için kullanılır

Yoğolma

Bir nevi beddua

Yorak

Deri

Yoyulmak

ziyan olmak, bozulmak

Yoz

Özelliğini kaybetmiş, yabani

Yözek

Ters, aksi

Yuanta

Yüğrülmek

koyun ve keçilerin çiftleşmesi

Zavrak

Pencere

Zıbın

Bayan elbisesi

Zıkırdamak

Anlamsız anlamsız konuşmak, kendi kendine mırıldanmak

Zıplak

Bir yaşında erkek sığır

Zıplamak

Atlamak

Zıypınmak

yukardan aşağıya doğru kaymak

Zimzort

Gençler için deli dolu manasında kullanılır

Zivtemek

Danelemek

Zivtinmek

Boş boş gezinmek

Zom

Balyoz, taş kırmaya yarayan büyük demir

Zöbedek

cıngıldağın üzerine konulduu yere çakılı kuru ağaç

Derleme:

Halis KOÇAK

Bekir AKKAN

Sizlerde Burada olmayan yöresel kelimeleri yazarak katkıda bulunabilirsiniz.